Przyroda


Kampinoski Park Narodowy jest jedną z najważniejszych ostoi fauny niżu polskiego. Szacuje się, że może tutaj występować połowa rodzimej fauny, czyli ok. 16,5 tysiąca gatunków zwierząt. Dotychczas udokumentowano bytowanie ponad 4,2 tys. gatunków, co świadczy o stosunkowo małym stopniu zbadaniu fauny tego terenu. Najliczniejszą grupę zwierząt stanowią bezkręgowce (wśród nich 31 gatunków komarów). Puszcza Kampinoska jest miejscem występowania wszystkich 13 nizinnych gatunków płazów oraz 6 gatunków gadów. Na terenie parku i strefy ochronnej gnieździ się ponad 150 gatunków ptaków, wśród nich kilkanaście par bocianów czarnych i żurawi (niektóre gniazdują zaledwie kilka kilometrów od granic stolicy), orlik krzykliwy, a od 2000 roku bielik. Na terenach otwartych licznie występuje derkacz, gatunek zagrożony wyginięciem w skali światowej. Łącznie z okresem pozalęgowym obserwowano tutaj 215 gatunków ptaków. Miejscem zimowania dużej ilości ptaków wodnych jest pobliska Wisła. Występowanie na terenie Parku wielu rzadkich i zagrożonych wyginięciem ptaków, a zwłaszcza świerszczaka i derkacza, zadecydowało o uznaniu w 1999 roku przez Parlament Europejski tego obszaru za ostoję ptaków o randze europejskiej. Od 2004 r. Kampinoski Park Narodowy jest także obszarem NATURA 2000 (kod PLC 140001), zarówno ze względu na bogactwo gatunków ptaków (Dyrektywa Ptasia), jak i na różnorodność zbiorowisk roślinnych (Dyrektywa Siedliskowa).

W granicach Parku znajdują się rozległe obszary Puszczy Kampinoskiej, położonej w pradolinie Wisły. Puszcza tworzy wyraźnie wyodrębniony układ przyrodniczy, usytuowany w punkcie węzłowym korytarzy ekologicznych (doliny Wisły, Bugu i Narwi, Bzury, Wkry) o znaczeniu europejskim. Teren ten został ukształtowany w okresie ostatniego zlodowacenia przez wody wypływające z topniejącego lądolodu oraz rzeki płynące z południa i wschodu, które odpływały do Morza Północnego szerokim na 18 km korytem Prawisły. Kolejne zmiany położenia koryta Wisły spowodowały osuszenie wyżej położonych terenów, na których powstały kompleksy wydm. W opuszczonych korytach i starorzeczach utworzyły się bagna. Tak powstały dwa pasy wydmowe oraz leżące pomiędzy nimi dwa pasy bagienne ułożone równolegle do współczesnego koryta Wisły. Dodatkowo wśród kompleksów wydm znajdują się podmokłe zagłębienia, a na terenach bagiennych piaszczyste wzniesienia tzw. grądy oraz niewielkie wydmy.

Park leży w strefie klimatu umiarkowanego i podlega przejściowym wpływom morskim i kontynentalnym. Położenie w dolinie rzecznej oraz pokrycie terenu lasami, łąkami i bagnami powoduje, że klimat tutejszy charakteryzuje się odrębnością w stosunku do obszarów sąsiednich. Na teren doliny spływają chłodne masy powietrza i utrzymują się dłużej niż w okolicy. Sąsiedztwo dużego zbiornika wodnego, jakim jest Wisła, zabudowy Warszawy oraz kontrasty w ukształtowaniu i pokryciu terenu puszczy powodują zróżnicowanie klimatu wewnątrz parku.

Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 7,7ºC. Najcieplejszym miesiącem w roku jest z reguły lipiec ze średnią miesięczną 18,6ºC, najzimniejszym na ogół jest styczeń, ze średnią -3,1ºC. Przeciętnie w roku występuje 36 dni mroźnych, w których przez cały dzień temperatura jest poniżej 0ºC i 45 dni gorących, takich w których w ciągu dnia temperatura przekracza 25ºC. Okres wegetacyjny, czyli okres roku w czasie, którego średnia temperatura dobowa jest wyższa od 5ºC, trwa około 185 dni i jest o 5-10 dni krótszy niż na Równinie Łowicko-Błońskiej, a o 20 dni krótszy niż w Warszawie.

Średnia roczna suma opadów wynosi 547 mm, przy czym obserwuje się niższe opady w zachodniej części Puszczy, a wyższe – w centralnej i wschodniej. Różnice pomiędzy punktami o najmniejszym i największym rocznym opadzie przekraczają 100 mm. W ciągu roku występuje średnio 125 dni z opadem. Najwyższe opady notuje się w lipcu (77 mm) a najniższe w lutym (32mm). Liczba dni z pokrywą śnieżną jest bardzo zróżnicowana i wynosi od kilkunastu dni do ponad 100.

Na terenie parku przeważają wiatry zachodnie, około 25% wszystkich obserwacji. Dzięki temu rozległe lasy Puszczy Kampinoskiej pozytywnie wpływają na klimat Warszawy dostarczając do niej chłodnego, wilgotnego i bogatego w tlen powietrza, usprawniając przewietrzanie miasta.

Teren Puszczy Kampinoskiej, w porównaniu do sąsiednich obszarów równinnych, charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem morfologicznym powierzchni. Ukształtowanie powierzchni ma budowę pasową. Posuwając się z północy na południe, można wyodrębnić: współczesne koryto Wisły w międzywalu, tarasy zalewowe Wisły, północny pas wydmowy, północny pas bagienny, południowy pas wydmowy, południowy pas bagienny, skarpę pradoliny Wisły oraz Równiny Łowicko Błońską (na zachodzie) i Warszawską (na wschodzie). Najwyżej położony punkt znajduje się w okolicy Opalenia, przy wschodniej granicy Parku (106,6 m n.p.m.), a najniżej – w zachodniej części północnego pasa bagiennego (68,1 m n.p.m.), przy czym różnice wysokości względnej pomiędzy szczytami wydm i niemal płaskimi obszarami pasów bagiennych dochodzą do 30 m.

Najgłębsze wiercenia geologiczne na obszarze KPN i okolicy maja głębokość około 250 m sięgają do osadów kredy górnej (mastrycht) Osady te wykształcone są w postaci margli i mułowców. W paleogenie osadziły się tu morskie piaski i żwiry glaukonitowe o miąższości 60-90 m (oligocen). W neogenie w lądowych zbiornikach wodnych osadziły się piaski, iły i mułki, przewarstwione pokładami węgla. W spągu osadów czwartorzędowych Mazowsza występuje miąższa seria tzw. iłów pstrych (górny miocen, pliocen). Powierzchnia stropowa pliocenu jest silnie zróżnicowana, gdyż miejscami została wtórnie wyniesiona przez procesy glacitektoniczne.

Na terenie Puszczy Kampinoskiej nie zachowały się osady preglacjału oraz zlodowacenia Narwi i interglacjału kromerskiego, dobrze wykształcone na terenie Warszawy. Jako najstarsze występują tu gliny zwałowe zlodowaceń Nidy, Sanu 1 i Sanu 2. Gliny zwałowe zlodowaceń Odry i Warty zalegają blisko powierzchni terenu na Równinie Łowicko-Błońskiej i rozcięte są erozyjnie , zwłaszcza w strefie krawędziowej równiny, w wyniku intensywnej erozji w interglacjale eemskim.

Największy wpływ na ukształtowanie powierzchni Puszczy Kampinoskiej wywarł lądolód ostatniego zlodowacenia zwanego zlodowaceniem wisły albo północnopolskim. W czasie nasuwania lądolodu ponad 50 tys. lat temu przed jego czołem w Kotlinie Warszawskiej utworzył się obszar pojezierza. W jeziorach powstawały charakterystyczne dla zimnego, peryglacjalnego klimatu osady zastoiskowe, tzw. iły warwowe o pasiastej strukturze. Te osady jeziorne występują w okolicach Radzymina, Marek, oraz na Równinie Łowicko-Błońskiej. Wydobywa się je np. w kopalni w Plecewicach koło Sochaczewa. Są używane do produkcji cegieł i ceramiki.

Około 22 tys. lat temu lądolód osiągnął maksimum swojego zasięgu, nie dotarł jednak do granic Puszczy Kampinoskiej, lecz zatrzymał się na wysokości Płocka. Wody wypływające spod topniejącego lodowca oraz rzeki płynące z południa i ze wschodu utworzyły szeroką rzekę marginalną, która płynęła na zachód i uchodziła do Morza Północnego. Ta rzeka początkowo wyerodowała większość osadów zastoiskowych tworząc szeroką dolinę, a następnie wypełniła ją osadami piaszczystymi i żwirowymi. W ten sposób ukształtowała się Pradolina Warszawsko-Berlińska. Okres intensywnego nanoszenia piasków i żwirów zakończył się około 14 tys. lat temu.

Klimat stopniowo ocieplał się, lądolód topniał i w końcu otworzyła się dla wód droga na północ w stronę Morza Bałtyckiego, które w tym okresie było jeszcze jeziorem lodowym. Wisła stała się rzeką o szerokości zbliżonej do dzisiejszej. Erodowała wcześniej naniesione osady i żłobiła nowe koryto, pozostawiając taras zbudowany z osuszonych piasków i żwirów. Ten najstarszy taras na obszarze Puszczy Kampinoskiej nazywa się wydmowym. W okresie ustępowania zlodowacenia następowały znaczne wahania klimatu. Każde ocieplenie i następujące po nim ochłodzenie a także zmiany wilgotności inicjowały kolejne fazy przesuwania koryta, wynoszenia i usypywania osadów rzecznych i powstawanie nowych tarasów. W ten sposób powstały: taras falenicki – odpowiadający południowemu pasowi obniżeń bagiennych, praski – odpowiadający północnemu pasowi obniżeń bagiennych oraz dwa holoceńskie (powstałe w ciągu ostatnich 10 tys. lat) tarasy zalewowe – wyższy i niższy. Pomiędzy pasami bagiennymi pozostały dwa wyniesione pasy wydmowe. Wszystkie te formy mają przebieg równoleżnikowy, w przybliżeniu równoległy do obecnego koryta Wisły.

Na osuszonym obszarze najwyższego tarasu, w zimnym i suchym klimacie peryglacjalnym, szybko zaczęły powstawać wydmy paraboliczne o ramionach skierowanych na zachód. Południowe ramiona wydm połączyły się tworząc wały wydmowe o długości ok. 8 km w przypadku południowego i ok. 6 km w przypadku północnego pasa wydmowego. Obecnie wydmy Puszczy Kampinoskiej uważamy za jeden z najlepiej zachowanych kompleksów wydm śródlądowych w Europie.

Tereny bagienne opuszczone przez Wisłę ponad 10 tys. lat temu stopniowo przekształciły się w torfowiska niskie, zależne od poziomu wód podziemnych. Miąższość torfu nie przekracza z reguły 1 m. Pośród płaskiej powierzchni torfowisk występują piaszczyste wyniesienia zwane grądami. Torfowiska wysokie powstały natomiast w zagłębieniach miedzy wydmowych. Największym i najlepiej zachowanym torfowiskiem wysokim w Puszczy Kampinoskiej jest Długie Bagno.

Na obszarach wydmowych występują gleby z działu autogenicznego, które tworza się przy udziale wszystkich czynników glebotwórczych. Dominują gleby rdzawe, bielicowe i bielice. Niekiedy w misach deflacyjnych spotyka się gleby glejobielicoziemne.

Gleby rdzawe powstały w późnym plejstocenie, gdy na zapleczu lądolodu panował zimny klimat. W materiale piaszczystym wskutek intensywnego wietrzenia na głębokości około 1 m utworzył się poziom zabarwiony na rdzawo od tlenków żelaza otaczających ziarna mineralne. Współcześnie w glebach ukształtowanych na pisakach odbywa się proces bielicowania. Kwasy próchniczne powstałe z rozkładu ściółki przesiąkające z wodami opadowymi w głąb profilu glebowego, wymywają z jego górnej warstwy większość minerałów pozostawiając czysty piasek kwarcowy (poziom wymywania). W niższej warstwie gleby (poziom wmywania)minerały wytrącają się w formie żeli o barwie brązowej lub rdzawej.

Na obszarze pasów bagiennych i tarasów zalewowych Wisły występują gleby semihydrogeniczne, hydrogeniczne i napływowe. Na tworzenie się gleb semihydrogenicznych oddziałuje okresowo woda podziemna albo oglejenie opadowe w górnej, a niekiedy środkowej części profilu. Oglejenie powstaje w wyniku wytrącania się związków żelaza dwuwartościowego w głębszych warstwach gleby w warunkach beztlenowych wskutek zalewnia gleby wodą pochodzącą z opadów lub wodą podziemną. Wyodrębniono spośród tego działu gleb trzy rzędy: gleby glejobielicoziemne, czarne ziemie i gleby zabagnione. Gleby hydrogeniczne w najniżej położonych miejscach i lokalnych zagłębieniach. W glebach tych utwory ulegają ciągłym przekształceniom pod wpływem zmieniających się stosunków wodnych.

Kampinoski Park Narodowy położony jest w obrębie największego w Polsce węzła hydrologicznego. Północną granicę otuliny KPN stanowi Wisła, z wpadającymi do niej od północy: Narwia wraz z jej dopływami Wkrą i Bugiem, a od południa Bzurą, stanowiącą zachodnią granicę otuliny.

Współczesny układ hydrograficzny Puszczy Kampinoskiej jest wynikiem melioracji, które miały na celu udostępnienie bagien puszczańskich rolnictwu. Melioracje rozpoczęto w połowie XIX wieku, a zakończono w latach siedemdziesiątych XX wieku. Głównym ciekiem Puszczy Kampinoskiej jest kanał melioracyjny Łasica o długości około 35 km – prawobrzeżny dopływ Bzury. Zlewnia kanału Łasica obejmuję ponad 500km2. Największymi kanałami wpadającymi do Łasicy są Zaborowski, Ł9 i Olszowiecki. Równolegle do Łasicy na północnej granicy parku znajduje się kanał Kromnowski.

Oprócz głównych kanałów na terenach bagiennych występuje siec drobnych cieków, czynnych w okresach wysokich stanów wód podziemnych. Do większych z nich nalezą: dopływy Kanału Zaborowskiego – Struga i Lipkowska Woda, ciek wypływający z bagien Cichowęża i przechodzący dalej w Kanał Łasicę – Wilcza Struga, ciek płynący przez bagna Krzywej Góry - Kacapski Kanał oraz płynący przez Rybitew bezimienny dopływ Kanału Kromnowskiego. Cieki te częściowo maja charakter naturalny, częściowo noszą cechy kanałów,, obecnie w wielu miejscach rozmytych.

Wody stojące na terenie parku to tylko niewielkie sztucznie powstałe stawy. Do bnajwiększych z nich należą: Jezioro Tomczyn – dawne stawy rybne, stawy w Narcie – dawne wyrobiska torfu oraz powstały w 2002 r. przy oczyszczalni ścieków zbiornik retencyjno-infiltrujący „Mokre Łąki”.

W północnej części otuliny na tarasach zalewowych Wisły znajduję się większe jeziora – starorzecza wiślane: jeziora Kiełpińskie, Dziekanowskie w rejonie Łomianek oraz Dolne i Górne w rejonie Kazunia, a także kilka mniejszych w okolicach Secymina.

Na obszarze Puszczy Kampinoskiej występuje jeden ciągły czwartorzędowy poziom wodonośny obejmujący piaski i żwiry tarasów zalewowych i nadzalewowych Wisły. Miąższość warstwy wodonośnej jest zróżnicowana i przeciętnie wynosi około 50 m. Głębokość występowania wód podziemnych waha się w ciągu roku. Na wiosnę na terenach bagiennych w wielu miejscach występują rozlewiska, jesienią woda opada i występuje na głębokości około 1-3m. Pod na pasach wydmowych głębokość do wód podziemnych jest uzależniona od ukształtowania powierzchni. W misach deflacyjnych znajduje się na głębokości 1- 3 metrów, a pod wydmami nawet do kilku metrów. Odpływ wód podziemnych skierowany jest na zachód i północny zachód. Zasilanie wód podziemnych odbywa się głównie na obszarach pasów wydmowych, natomiast drenaż na pasach bagiennych. Na mapach hydroizohips wyraźnie zaznacza się drenujący charakter kanałów, szczególnie kanału Łasica.

W Puszczy Kampinoskiej zarejestrowano 118 zespołów roślinnych. Rozmieszczenie ich w terenie można przyrównać do mozaiki złożonej z bardzo różnej wielkości kamyków. Sporządzając mapę roślinności rzeczywistej, na którą patrzycie, staraliśmy się je powiększyć do rozmiarów zauważalnych w tej skali, łącząc ze sobą zespoły pokrewne fitosocjologicznie. Powstał zbiór 14 rodzajów „kamyków” (14 kolorów) obejmujący całą szatę roślinności Puszczy. Opisy przedstawione obok charakteryzują zawartość poszczególnych pozycji – od jednego do dwudziestu kilku zespołów. Sprawa się jeszcze bardziej skomplikuje, gdy dodamy do tego 15 zbiorowisk niedających się bliżej (do zespołu) określić. Mapę wypełniają jednak wraz z dobrze scharaktery-zowanymi zespołami.

1. Leśne i zaroślowe nadrzeczne zbiorowiska wierzb i topól, Salicetea purpureae
- zespoły: zarośla wierzb, Salicetum triandro-viminalis są fazą inicjalną i ogniwem sukcesji do łęgu wierzbowego Salicetum albo-fragilis i topolowego Populetum albae
- występowanie: na najniższym, zalewanym co roku tarasie Wisły („Ruska Kępa”)oraz łachach i kępach wiślanych
- gleby: mady i piaski rzeczne
- drzewostan: topola biała, czarna, szara i osika, wierzba krucha i biała
- podszyt: różne gatunki wierzb krzewiastych, bez czarny i koralowy, dereń świdwa, szakłak
- charakterystyczne runo: pnącza – chmiel, kokornak, kielisznik, wyżpin jagodowy
- dominująca cecha: bujny rozwój wszystkich roślin (np. pokrzywa do 3,5 m wys.) oraz mozaikowy układ z drobnymi zbiornikami wodnymi (starorzeczami)          

2. Olsy i zarośla łozowe, Alnetea glutinosae
- zespoły: zarośla łozowe, Salicetum pentandro-cinereae to faza inicjalna i ogniwo sukcesji do olsu, Carici elongatae-Alnetum s.l. (=Sphagno squarrosi-Alnetum + Ribeso nigri-Alnetum)
- występowanie: na pasach bagiennych tarasu akumulacyjnego
- gleby: torf niski i czarna ziemia bagienna
- drzewostan: olsza czarna, brzoza omszona
- podszyt: porzeczka czarna, kruszyna, łoza, rokita, wierzba uszata, w. laurolistna
- charakterystyczne runo: gatunki olsowe - turzyca długokłosa, psianka słodkogórz, zachylnik błotny, trzcinnik lancetowaty; wiele gatunków szuwarowych – np. trzcina i wielkie turzyce oraz pływające np. okrężnica bagienna.
- dominująca cecha: układ kępkowo-dolinkowy; dolinki wiele miesięcy zalane wodą

3. Łęgi olszowe i wiązowe, Alno-Ulmion
a. zespół: łęg olszowo-jesionowy (przystrumykowy), Fraxino-Alnetum
- występowanie: wzdłuż cieków wodnych oraz, najczęściej, na obrzeżu olsów
- gleby: czarne ziemie oglejone
- drzewostan: olsza czarna, brzoza omszona,, jesion wyniosły, wiąz szypułkowy
- podszyt: porzeczka czerwona, porzeczka czarna, trzmielina zwyczajna, kalina koralowa, dereń świdwa
- charakterystyczne runo: czartawa pospolita i drobna, śledziennica skrętnolistna, kozłek bzolistny; współegzystują gatunki olsowe z grądowymi, wiele gatunków łąkowych; szuwarowych prawie brak
- cecha dominująca: bogactwo gatunkowe i duże zwarcie warstwy krzewów
b. zespół: łęg jesionowo-wiązowy, Ficario-Ulmetum minoris
- występowanie: w dolinie Bzury
- gleby: mady nadrzeczne
- drzewostan: jesion wyniosły, wiąz polny, wiąz szypułkowy, dąb szypułkowy
- podszyt: trzmielina zwyczajna, dereń świdwa, głogi, kalina koralowa
- charakterystyczne runo: ziarnopłon wiosenny, czyściec leśny, kopytnik, złoć żółta, fiołek wonny, kokorycz pełna, piżmaczek wiosenny
- dominująca cecha: aspekt wczesnowiosenny – wielobarwne łany kwiatów  

4. Grądy i dąbrowy, Querco-Fagetea (wraz ze zbiorowiskami zastępczymi z kl. Rhamno-Prunetea i Epilobietea angustifolii)
a. zespół: grąd, Tilio cordatae-Carpinetum betuli w trzech formach – wilgotnej (niski), świeżej (wysoki) i kwaśnej (trzcinnikowy)
- występowanie: na wyniesieniach (grądach) wśród bagien, na płaskich podnóżach wydm oraz niektórych zboczach wydmowych
- gleby: czarna ziemia, brunatna z piasków pylastych lub gliniastych
- drzewostan: dąb szypułkowy, lipa drobnolistna, grab zwyczajny, klon zwyczajny, jawor, jesion, modrzew polski, brzoza brodawkowata, brzoza czarna, trześnia, jabłoń płonka
- podszyt: leszczyna, głogi, dereń świdwa, wawrzynek wilczełyko, suchodrzew pospolity, trzmielina zwyczajna
- charakterystyczne runo: gwiazdnica wielkokwiatowa, przytulia Schultesa, bluszcz, pszeniec gajowy, możylinek trójnerwowy, kokorycz pusta i pełna, fiołek przedziwny i leśny, szczyr trwały, łuskiewnik różowy, groszek wiosenny, zawilec gajowy i żółty
- dominująca cecha: wielowarstwowy drzewostan z grabem w pełnym zwarciu w drugiej i trzeciej warstwie; aspekt wczesnowiosenny runa
b. zespół: dąbrowa świetlista, Potentillo albae-Quercetum petraeae
- występowanie: najczęściej na stromych, południowych i wschodnich stokach wydm, w sąsiedztwie terenów bagiennych (ważna podwyższona wilgotność powietrza i wynikający z niej opad poziomy)
- gleba: rdzawa piaszczysta
- drzewostan: dąb szypułkowy i bezszypułkowy, jawor, lipa drobnolistna, brzoza brodawkowata, modrzew polski, jabłoń płonka, grusza
- podszyt: wiśnia kwaśna, berberys, trzmielina brodawkowata, tarnina, szakłak, wiąz korkowy, róże
- charakterystyczne runo: pięciornik biały, miodunka wąskolistna, jaskier wieloowockowy, naparstnica zwyczajna, dzwonek brzoskwiniolistny, miodownik melisowaty, ciemiężyk białokwiatowy i wiele innych kserotermów
- dominująca cecha: jedyny leśny zespół kserotermiczny, przejawia tendencję do wędrowania – wkracza na teren boru mieszanego, ustępuje grądowi na skutek rozsiewania się grabu.

5. Bory sosnowe i mieszane, Vaccinio-Piceetea
a. zespoły: bory mieszane, Querco roboris-Pinetum + Serratulo-Pinetum
- występowanie: we wnętrzu pasów wydmowych, szczególnie na łagodnych, wewnętrznych stokach łuków i paraboli wydmowych o wystawie północnej i zachodniej
- gleba: bielicowa piaszczysta
- drzewostan: sosna, dąb bezszypułkowy i szypułkowy, brzoza brodawkowata
- podszyt: leszczyna, trzmielina brodawkowata, jałowiec, jarzębina, kruszyna
- charakterystyczne runo: janowiec barwierski i ciernisty, trzcinnik leśny, orlica, borówka czernica i brusznica, wężymord niski, malina kamionka, konwalia majowa
- dominująca cecha: zespoły bardzo stabilne; systematycznie zwiększa się ich udział w lasach Puszczy.
b. zespoły: bory sosnowe wilgotne, Molinio-Pinetum i Leucobryo-Pinetum molinietosum
­ występowanie: wewnątrz pasów wydmowych w obniżeniach
­ gleba: bielicowa piaszczysta
­ drzewostan: sosna, brzoza brodawkowata, dąb bezszypułkowy i szypułkowy
­ podszyt: jarzębina, kruszyna
­ charakterystyczne runo: trzęślica modra, borówka czernica i brusznica, pszeniec zwyczajny, siódmaczek leśny, rokiet pospolity, widłozęby, gajnik lśniący
­ dominująca cecha: zwarta warstwa mszysta
c. zespoły: bory sosnowe - goryszowy Peucedano-Pinetum i modrzaczkowy Leucobryo-Pinetum
­ występowanie: wewnątrz pasów wydmowych, na łagodnych zboczach, z roku na rok zmniejsza swój udział przekształcając się w bór mieszany
­ gleba: bielicowa piaszczysta
­ drzewostan: sosna, brzoza brodawkowata, dąb bezszypułkowy
­ podszyt: jałowiec, jarzębina, kruszyna
­ charakterystyczne runo: borówka czernica i brusznica, pszeniec zwyczajny, szczodrzeniec rozesłany, pomocnik baldaszkowy, dzwonek okrągłolistny, wrzos, rokiet, widłoząb, gajnik lśniący
­ dominująca cecha: znaczący udział jałowców oraz łany borówek, wrzosu i pszeńca
d. zespół: bór chrobotkowy, Cladonio-Pinetum
­ występowanie: bardzo rzadko w młodych drzewostanach, na zdegradowanym uprzednio siedlisku, zmniejsza swą powierzchnię, przekształcając się w inne zespoły borów
­ gleba: inicjalna, piaszczysta
­ drzewostan: sosna, brzoza brodawkowata
­ podszyt: jałowiec
­ charakterystyczne runo: chrobotki, płucnice, kostrzewa owcza, borówka brusznica, mącznica lekarska, wrzos, rokiet, widłozęby, płonnik włosisty
­ dominująca cecha: młody, rozrzedzony drzewostan, bez podszytu, z dominującymi w runie porostami
e. zespoły: bór sosnowy bagienny, Vaccinio uliginosi-Pinetum sylvestris oraz torfowisko wysokie, Sphagnetum magellanici – jego faza inicjalna
­ występowanie: kilka fragmentów na torfowisku wysokim w misach deflacyjnych, również w bezpośrednim sąsiedztwie torfowisk niskich i przejściowych
­ gleba: torf wysoki
­ drzewostan: sosna, brzoza omszona
­ podszyt: borówka bagienna, chamedafne północna, kruszyna
­ charakterystyczne runo: żurawina, modrzewnica zwyczajna, bagno, wełnianka pochwowata, torfowce, płonniki, turzyca gwiazdkowata i zwyczajna
­ dominująca cecha: przez wiele miesięcy woda stojąca na powierzchni z pływającym płem, a wśród niego kępki wyższych roślin

6. Zbiorowiska nawodne z klasy Lemnetea minoris i Potametea obejmują 17 zespołów roślin pływających na powierzchni          
7. Zbiorowiska terofitów letnich z klasy Bidentetea tripartiti na wysychających brzegach wód obejmują 2 zespoły          
8. Szuwary i wysokie turzycowiska z klasy Phragmitetea oraz torfowiska niskie z klasy Scheuchzerio-Caricetea nigrae
­ zespoły: w tej grupie jest 29 zespołów
­ występowanie: zajmują one obrzeża cieków i zbiorników wodnych oraz w pasach bagiennych często duże obszary
­ gleby: glejowe, z dużą zawartością węglanu wapnia, torf niski
­ charakterystyczne runo: wiele gatunków wysokich traw, turzyc, sitów, pałek oraz bobrek trójlistny, siedmiopalecznik błotny, czermień błotna, skrzyp przybrzeżny, jaskier olbrzymi, wiązówka błotna, wełnianka wąskolistna
­ dominująca cecha: woda stojąca przez wiele miesięcy, większość zespołów tworzą wysokie rośliny          
9. Łąki świeże, wilgotne i mokre z klasy Molinio-Arrhenatheretea
­ zespoły: w tej grupie jest 14 zespołów
­ występowanie: na dużych obszarach w pasach bagiennych, a także w dolinach Wisły i Bzury
­ gleby: czarne ziemie bagienne, mniej lub bardziej przesuszone oraz mady w dolinach rzek
­ charakterystyczne runo: ogromna rozmaitość gatunkowa traw i innych rodzin, szczególnie wartościowe są storczyki
­ dominująca cecha: sezonowość barw kwitnących roślin, użytkowanie jest nieodzowne do zachowania tych zbiorowisk. W krajobrazie - stogi siana.          
10. Murawy napiaskowe z klasy Koelerio glaucae-Corynephoretea canescentis
­ zespoły: należą tu 4 zespoły
­ występowanie: na rozwiewanym piasku wydmowym oraz na utrwalonych roślinnością zboczach otwartych wydm
­ charakterystyczne runo: lepnice, goździki, strzęplice, jastrzębiec kosmaczek, sasanka łąkowa, wężymord stepowy, rojnik pospolity, macierzanka piaskowa, traganek piaskowy, pięciornik piaskowy, kocanki piaskowe, smagliczka pagórkowa, płonnik włosisty
­ dominująca cecha: niskie murawy, kwitnące na przemian rośliny          
11. Murawy bliźniczkowe i wrzosowiska z klasy Nardo-Callunetea
­ zespoły: murawa bliźniczkowa (psiara) Polygalo-Nardetum i wrzosowisko Arctostaphylo-Callunetum
­ występowanie: na otwartych wydmach, raczej spłaszczonych, oba zespoły sąsiadują ze sobą i przeplatają się mozaikowo
­ charakterystyczne runo: wrzos, mącznica lekarska, bliźniczka psia trawka, widłak goździsty, sasanka otwarta, fiołek skalny, ukwap dwupienny, jastrzębiec baldaszkowy, izgrzyca rozesłana
­ dominująca cecha: otwarta, kwitnąca przestrzeń z pojedynczymi jałowcami, ma tendencję do zarastania, głównie brzozą          
12. Nitrofilne zbiorowiska ruderalne z klasy Artemisietea vulgaris i wydepczyska z klasy Plantaginetea majoris
­ zespoły: w tej grupie jest 14 zespołów
­ występowanie: przede wszystkim na opuszczonych, a także nadal zamieszkałych osadach rolnych i leśnych          
13. Zbiorowiska segetalne i ruderalne z rzędu Polygono-Chenopodietalia
­ zespoły: w tej grupie jest 8 zespołów
­ występowanie: na ugorach, nieużytkach, uprawach rolnych          
14. Mozaikowe kompleksy segetalne na polach uprawnych, w ogrodach i w otoczeniu domów

   Urozmaicona rzeźba terenu parku wraz z mozaiką siedlisk - od bagiennych po skrajnie suche - decyduje o dużym bogactwie szaty roślinnej. Występuje tu około 150 zbiorowisk roślinnych, które tworzy ponad 1400 gatunków roślin naczyniowych i około 150 gatunków mszaków. Położenie puszczy na niżu w centralnej części Polski sprawiło, że we florze spotyka się gatunki związane zarówno z klimatem kontynentalnym (np. kocanki piaskowe), jak i atlantyckim (np. szczotlicha siwa), a także typowe dla strefy borealnej (np. zimoziół północny), a nawet pontyjskiej (np. wężymord stepowy). Bardzo cennym składnikiem flory parku jest relikt epoki polodowcowej – chamedafne północna.. Ciekawostką dendrologiczną jest brzoza ciemna (czarna) – forma brzozy brodawkowatej, której kora pozbawiona jest białego barwnika.

  Różnorodny jest świat grzybów i porostów. Dzięki prowadzonym w ostatnich latach badaniom mykologicznym wiemy, że liczba taksonów grzybów wielkoowocnikowych (gatunków, odmian i form) wynosi co najmniej 1533. Dzięki ochronie w formie parku narodowego obszaru Puszczy Kampinoskiej, zachowały się tu zarówno gatunki typowo leśne, związane ze zbiorowiskami naturalnego pochodzenia, jak i synantropijne (związane z łąkami, pastwiskami, terenami obecnych lub dawnych siedzib ludzkich). Istotną część mykobioty parku - ok. 40% - stanowią gatunki związane ze starymi, zamierającymi drzewami i martwym drewnem, z których część jest znana wyłącznie z KPN. Obszary wydmowe parku są ważnym w skali kraju miejscem występowania grzybów psammofilnych (związanych z piaskiem), w tym chronionych, np: tęgoskóra korzeniastego czy gwiazdosza kwiatuszkowatego. Spośród ponad 300 gatunków zagrożonych  (znajdujących się na czerwonej liście), w tym 20 gatunków objętych ochroną, stosunkowo często możemy spotkać ozorka dębowego, większość z nich to jednak gatunki unikalne takie jak: sosnojamka kurczliwa czy żagwica listkowata.

  Na podstawie współczesnych badań i danych historycznych dotyczących porostów stwierdzono występowanie około 200 ich gatunków, z tego ok. 50 w różnym stopniu zagrożonych. Na uwagę zasługuje występowanie na terenie parku stanowisk gatunków porostów wielkoplechowych, posiadających na czerwonych listach wysoki status zagrożenia. Są to m.in. brodaczka kępkowa, włostka brązowa, odnożyca jesionowa i pawężnica psia. Ważnym jest również fakt ciągłego występowania na tym obszarze gatunków charakterystycznych dla początkowych stadiów sukcesji wydm, takich, jak: chróścik karłowaty i słonecznica mchowa.

  W parku i w jego otulinie stwierdzono występowanie 74 gatunków drzew (w tym 34 gatunki rodzime), z czego tylko kilka ma znaczący udział w tworzeniu drzewostanów. Najważniejszymi są: sosna zwyczajna, olsza czarna, brzozy (brodawkowata i omszona) oraz dęby (szypułkowy i bezszypułkowy). Sosna, główny gatunek lasotwórczy w Kampinoskim Parku Narodowym, porasta większość terenów wydmowych. W związku z tym, że rośnie w trudnych warunkach – na suchych i ubogich piaszczystych glebach – ma wąskie przyrosty roczne, twarde, sprężyste i bogate w żywicę drewno. Ze względu na te właściwości sosny używane były do wyrobu masztów okrętowych. Stare, ok. 200-letnie sosny masztowe, o  wysokości do 30 metrów i ponad półmetrowej pierśnicy, zachowały się do dnia dzisiejszego m.in. w obszarach ochrony ścisłej„Nart”, „Wilków”, „Rybitew”, „Sieraków” i „Kaliszki”.

  Lasy zajmują ok. 73% powierzchni parku. Ubogie partie wydm porastają bory świeże, w których drzewostan tworzy zazwyczaj sosna z domieszką brzozy brodawkowatej. W podszycie występują jałowiec, kruszyna i jarzębina, czasem także dęby, głównie szypułkowy. Runo ma charakter krzewinkowo-mszysty, podkreśla to obecność borówek (czernicy i brusznicy),wrzosu oraz kostrzewy owczej. Bujną warstwę mszystą tworzą m.in. płonniki i rokiet, pośród których w miejscach suchszych i prześwietlonych spotyka się porosty, np. chrobotki i płucnice. Sporadycznie, na najbardziej jałowych fragmentach wydm, zachowały się niewielkie płaty borów chrobotkowych. Największą powierzchnię na wydmach zajmują bory mieszane sosnowo-dębowe. W drzewostanie obok sosny duży udział mają dęby oraz brzoza brodawkowata. Warstwę krzewów tworzą kruszyna, jałowiec i jarzębina, czasem także leszczyna i trzmielina brodawkowata. W runie, obok gatunków typowo borowych, m.in.: borówek, konwalii,pszeńca zwyczajnego, paproci orlicy pospolitej, domieszkę stanowią gatunki grądowe, takie jak: perłówka zwisła, fiołek leśny, turzyca palczasta. Znaczną powierzchnię zajmują na wydmach zbiorowiska borowe niewykształcone, będące w trakcie regeneracji, mające cechy pośrednie między borami świeżymi i mieszanymi. Poza Grochalskimi Piachami – niemal 100-hektarowym kompleksem otwartych wydm śródlądowych – wydmy pozbawione roślinności występują nielicznie i zajmują zazwyczaj niewielkie powierzchnie. Nieco częstsze są murawy napiaskowe i ciepłolubne oraz wrzosowiska.

 

Bór mieszany
Bór mieszany

 

Na niektórych zboczach wydm oraz na mineralnych wyspach wśród bagien rosną lasy liściaste zwane grądami. Zajmują siedliska o zróżnicowanych warunkach wilgotnościowych i żyznościowych. Ich drzewostan tworzą dąb szypułkowy, grab oraz lipa drobnolistna z domieszką klonu zwyczajnego i brzozy brodawkowatej. W miejscach wilgotnych towarzyszą im wiąz i jesion, zaś na wydmach sosna, najczęściej sztucznie nasadzona. Grądy najpiękniej wyglądają wiosną, w okresie kwitnienia roślin runa leśnego. Zanim na drzewach rozwiną się liście zacieniające dno lasu kwitną zawilce gajowe i żółte, kokorycze, przylaszczki, dąbrówka rozłogowa, gwiazdnica wielkokwiatowa, gajowiec żółty i in. Na niektórych siedliskach grądowych, np. na południowych stokach niektórych wydm, rozwija się dąbrowa świetlista. Skład drzewostanu może być podobny do tego, jaki panuje w grądach lub borach mieszanych, jednak warstwa krzewów jest słabo rozwinięta, dzięki czemu runo tych zbiorowisk jest dużo bogatsze w gatunki. Odpowiednie warunki znajdują tu zwłaszcza gatunki lubiące cieplejsze, nasłonecznione stanowiska, np.: dzwonek brzoskwiniolistny, miodownik melisowaty, pięciornik biały, ciemiężyk białokwiatowy i rozchodnik wielki.

Więcej zdjęć ... 

Zbiorowiskami leśnymi typowymi dla terenów bagiennych są olsy. Budujące drzewostan olsze tworzą u swych podstaw wysokie kępy, pomiędzy którymi przez znaczną część roku znajduje się woda. Na kępach rosną mchy, rośliny zielne występujące na siedliskach niezabagnianych, nawet borowych, np.: borówki, szczawik zajęczy, paprocie oraz krzewy. W zalewanych wodą dolinkach występują rośliny olsowe i szuwarowe: różne gatunki turzyc, kosaciec żółty,gorysz błotny czy karbieniec pospolity. Ze względu na swą niedostępność olsy są przyrodniczo najlepiej zachowanymi zbiorowiskami leśnymi parku, są też ostoją wielu rzadkich gatunków zwierząt. Wzdłuż brzegów strug i kanałów oraz na obrzeżach olsów występują łęgi jesionowo-olszowe.

  Pierwotnie lasy porastały większość terenów bagiennych, a jedynymi zbiorowiskami otwartymi były podmokłe szuwary trawiaste (np. trzciny pospolitej) i turzycowiska. W wyniku działalności człowieka na osuszonych terenach bagiennych powstały półnaturalne zbiorowiska łąkowe. Do najważniejszych należą zmiennowilgotne łąki trzęślicowe będące miejscem występowania wielu rzadkich gatunków, jak storczyki, goździk pyszny czy kosaciec syberyjski oraz  bogate florystycznie łąki świeże z charakterystyczną trawą - rajgrasem wyniosłym.

Lp. Gatunek Status Szacowana liczebność populacji Kategoria zagrożenia wg. Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt Chroniony prawem krajowym Chroniony w ramach Dyrektywy 79/409/EWG (Dyrektywa Ptasia)
1 Gęś zbożowa (Anser fabalis)

P

nielicznie

-

-

Art. 4.2

2 Gęś białoczelna (Anser albifrons)

P

nielicznie

-

-

Art. 4.2

3 Świstun (Anas penelope)

P

bardzo nieliczny

CR

Ś

Art. 4.2

4 Krakwa (Anas strepera)

P

bardzo nieliczna

-

Ś

Art. 4.2

5 Płaskonos (Anas clypeata)

Z

Średnio liczny

-

Ś2

Art. 4.2

6 Głowienka (Aythya ferina)

Z

bardzo nieliczna

-

-

Art. 4.2

7 Kormoran (Phalacrocorax carbo)

Z

bardzo nieliczny

-

Cz

Art. 4.2

8 Czapla biała (Egretta alba)

P

nieliczna

-

Ś

Zał. I

9 Sokół wędrowny (Falco peregrinus)

Z

bardzo nieliczny

CR

Ś1,2

Zał. I

10 Myszołów włochaty (Buteo lagopus)

P

średnio liczny

-

Ś

-

11 Łęczak (Tringa glareola)

Z

nieliczny

CR

Ś2

Zał. I

12 Rybitwa czarna (Chlidonias niger)

Z

nieliczna

-

Ś2

Zał. I

13 Batalion (Philomachus pugnax)

P

nieliczny

EN

Ś2

Zał. I

14 Kulik wielki (Numenius arquata)

P

nieliczny

VU

Ś2

Art. 4.2

15 Kwokacz (Tringa nebularia)

P

nieliczny

-

Ś

Art. 4.2.

16 Brodziec piskliwy (Actitis hypoleucos)

P

nieliczny

-

Ś

Art. 4.2

17 Rybitwa rzeczna (Sterna hirundo)

P

nieliczna

-

Ś2

Zał. I

18 Jerzyk (Apus apus)

P

nieliczny

-

Ś

-

19 Zimorodek (Alcedo atthis)

P

nieliczny

-

Ś2

Zał. I

20 Jemiołuszka (Bombycilla garrulus)

P

średnio liczna

-

Ś

-

21 Droździk (Turdus iliacus)

P

nieliczny

-

Ś

-

22 Gawron (Corvus frugilegus)

P

nieliczny

-

Cz

-

23 Jer (Fringilla montifringilla)

P

nieliczny

-

Ś

-

24 Czeczotka (Carduelis flammea)

P

średnio liczna

LC

Ś

Art. 4.2


 

Wybrane gatunki nielicznie i wyjątkowo zalatujące

1 Łabędź krzykliwy (Cygnus cygnus)

 

wyjątkowo

-

Ś

Zał. I

2 Mewa pospolita (siwa) (Larus canus)  

wyjątkowo

-

Ś

Art. 4.2

3 Mewa srebrzysta (Larus argentatus)  

wyjątkowo

-

Cz

-

4 Rybitwa białoczelna (Sternula albifrons)

 

nieliczna

NT

Ś2

Zał. I

5 Rybitwa białowąsa (Chlidonias hybridus)

 

nieliczna

-

Ś2

Zał. I

6 Rożeniec (Anas acuta)  

wyjątkowo

EN

Ś2

Art. 4.2

7 Drzemlik (Falco columabarius)  

wyjątkowo

-

Ś

Zał. I

8 Orzeł przedni (Aquila chrysaetos)  

wyjątkowo

EN

Ś1

Zał. I

9 Rybołów (Pandion haliaetus)  

wyjątkowo

VU

Ś1,2

Zał. I

10 Orzechówka (Nucifraga caryocatactes)  

wyjątkowo

-

Ś

-

11 Wąsatka (Panurus biarmicus)  

wyjątkowo

LC

Ś

Art. 4.2

Ś – ścisła ochrona gatunkowa
1 – nie stosuje się dla nich odstępstw od zakazów zawartych w §8 rozporządzenia MŚ w sprawie
2 – gatunki zwierząt wymagające ochrony czynnej
P – regularnie pojawiający się w okresie migracji, zimujący lub przebywający w okresie lęgowym, lecz nielęgowy
Z – zalatujący (pojawiający się nieregularnie)
EXP – gatunek wymarły w Polsce
CR – gatunki skrajnie zagrożone
EN – gatunki bardzo wysokiego ryzyka, silnie zagrożone
VU – gatunki wysokiego ryzyka, narażone na wyginięcie
NT – gatunki niższego ryzyka, ale bliskie zagrożenia
LC – gatunki na razie nie zagrożone wyginięciem

Bóbr
Bóbr

Wśród teriofauny zamieszkującej Puszczę Kampinoską znajduje się 5 gatunków zwierząt owadożernych, 16 gatunków gryzoni, 1 gatunek zajęczaka, 15 gatunków nietoperzy, 11 gatunków drapieżników i 4 gatunki ssaków kopytnych. Ostatnio, za pomocą fotopułapek, udało się potwierdzić doniesienia o bytowaniu na obszarze parku szopa pracza (Procyon lotor), gatunku kolonizującego Polskę od zachodnich granic. Pojedyncze doniesienie nie jest jednak dowodem na stałe występowanie tego inwazyjnego ssaka. Fotopułapki były także tym narzędziem, które zarejestrowało okazjonalne wizyty wilków w Puszczy Kampinoskiej, brakuje jednak danych o tym, że drapieżniki te trwale powróciły w podwarszawskie lasy. Podobnie, jak w przypadku innych grup zwierząt, widoczne jest zmniejszenie zasięgu występowania pewnych ssaków związanych z terenami podmokłymi i ekosystemami wodnymi: karczownika ziemnowodnego (Arvicola terrestris), rzęsorka rzeczka (Neomys fodiens) i nornika północnego (Microtus oeconomus), jednak niekompletne dane o aktualnych liczebnościach i zasięgach występowania tych gatunków nie pozwalają wyrokować o tempie zmian zachodzących w ich populacjach. Na przestrzeni ostatnich lat, zgodnie z tendencją obserwowaną w całym kraju, zaznaczył się wyraźny wzrost liczebności dzików (Sus scrofa), łosi (Alces alces) - najprawdopodobniej w związku z wprowadzeniem moratorium na odstrzał tego gatunku oraz jeleni (Cervus elaphus) w wyniku dalszej kolonizacji przez nie Puszczy Kampinoskiej. 3 gatunki notowanych w KPN nietoperzy: nocek duży (Myotis myotis), nocek łydkowłosy (Myotis dasycneme) i mopek (Barbastella barbastellus) oraz bóbr (Castor fiber), wydra (Lutra lutra) i ryś (Lynx lynx) chronione są w ramach Dyrektywy Siedliskowej UE.


Więcej zdjęć ...

 

 

 

 

 

 

 

 

Status gatunków ssaków występujących w KPN

 

Lp.

Gatunek

Szacowana liczebność populacji

Obserwowana i przewidywana tendencja zmian liczebności („+” - wzrost, „-” - spadek, „0” - stabilizacja)

Miejsce występowania

Kategoria zagrożenia wg. Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt

Ściśle chroniony prawem krajowym

Chroniony w ramach Dyrektywy 92/43/EWG (Dyrektywa Siedliskowa)

Owadożerne (Insectivora)

1.

Jeż wschodni

(Erinaceus concolor)

nieliczny

0

Głownie obrzeża puszczy, często w sąsiedztwie siedzib ludzkich

-

+

-

2.

Kret

(Talpa europaea)

liczny

0

Cały park

-

cz.

-

3.

Ryjówka aksamitna (Sorex araneus)

liczny

0

Cały park

-

+

-

4.

Ryjówka malutka (Sorex minutus)

średnio-liczny

0

Cały park

-

+

-

5.

Rzęsorek rzeczek (Neomys fodiens)

nieliczny

-

Wzdłuż cieków wodnych

-

+

-

Gryzonie (Rodentia)

1.

Nornica ruda (Myodes Glareolus)

liczny

0

Cały park

-

-

-

2.

Nornik bury

(Microtus agrestis)

nieliczny

+

Cały Park

-

-

-

3.

Nornik północny

(Microtus oeconomus)

nieliczny

-

Otwarte tereny podmokłe, turzycowiska

-

-

-

4.

Nornik zwyczajny

(Microtus arvalis)

średnio-liczny

-

Łąki uprawne, uprawy leśne

-

-

-

5.

Karczownik ziemnowodny

(Arvicola terrestris)

nieliczny

-

Wzdłuż cieków wodnych

-

cz.

-

6.

Darniówka zwyczajna

(Pitymys subterraneus)

z racji podziemnego trybu życia trudny do oszacowania

?

Głównie tereny otwarte, w KPN stwierdzana na terenach łąkowych

 

-

-

-

7.

Piżmak

(Ondatra zibethica)

nieliczny

-

Wzdłuż cieków wodnych

-

-

-

8.

Mysz domowa

(Mus musculus)

średnio-liczny

-

Głównie przy osadach ludzkich

-

-

-

9.

Szczur wędrowny

(Rattus norvegicus)

średnio-liczny

-

Głównie przy osadach ludzkich

-

-

-

10.

Badylarka

(Micromys minutus)

średnio-liczny

0

Cały park, głównie tereny otwarte i powierzchnie śródleśne

-

cz.

-

11.

Mysz polna

(Apodemus agrarius)

liczny

0

Cały park

-

-

-

12.

Mysz leśna (Apodemus flacicollis)

liczny

0

Cały park

-

-

-

13.

Mysz zaroślowa

(Apodemus sylvaticus)

nieliczny

0

Cały park, głównie w środowiskach ekotonowych

-

cz.

-

14.

Orzesznica

(Muscardinus avellanarius)

nieliczny

?

Drzewostany grądowe z gęstym podszytem i znacznym udziałem leszczyny

-

+

-

15.

Wiewiórka

(Sciurus vulgaris)

średnio-liczny

0

Cały park

-

+

-

16.

Bóbr europejski

(Castor fiber)

około 80 osobników

+

Wzdłuż cieków wodnych

-

cz.

+

Zajęczaki (Lagomorpha)

1.

Zając szarak

(Lepus europaeus)

nieliczny, około 230 osobników

0

Cały park

-

-

-

Nietoperze (Chiroptera)

1.

Nocek duży

(Myotis myotis)

nieliczny zarówno w okresie letnim jak i zimowym

0

Cały park

-

+

+

2.

Nocek Natterera

(Myotis nattereri)

średnioliczny zarówno w okresie letnim jak i zimowym

0

Cały park

-

+

-

3.

Nocek Brandta (Myotis brandti)

rzadki w okresie letnim, niestwierdzony w okresie zimowym

0

Cały park

-

+

-

4.

Nocek wąsatek (Myotis mystacinus)

rzadki w okresie letnim, niestwierdzony w okresie zimowym

0

Cały park

-

+

-

5.

Nocek rudy (Myotis daubentonii)

średnioliczny zarówno w okresie letnim jak i zimowym

0

Cały park

-

+

-

6.

Nocek łydkowłosy (Myotis dasycneme)

rzadki zarówno w okresie letnim jak i zimowym

0

Cały park

EN

+

+

7.

Mroczek posrebrzany (Vespertilio murinus)

rzadki w okresie letnim, niestwierdzony w okresie zimowym

0

Cały park

LC

+

-

8.

Mroczek późny (Eptesicus serotinus)

pospolity zarówno w okresie letnim jak i zimowym

0

Cały park, gatunek synantropijny

-

+

-

9.

Karlik drobny

(Pipistrellus pygmaeus)

rzadki w okresie letnim, niestwierdzony w okresie zimowym

0

Cały park, gatunek synantropijny

-

+

-

10.

Karlik większy (Pipistrellus nathusii)

pospolity w okresie letnim, niestwierdzony w okresie zimowym

0

Cały park, gatunek wybitnie leśny

-

+

-

11.

Borowiaczek (Nyctalus leisleri)

nieliczny w okresie letnim, niestwierdzony w okresie zimowym

0

Cały park, gatunek leśny

VU

+

-

12.

Borowiec wielki (Nyctalus noctula)

pospolity w okresie letnim, niestwierdzony w okresie zimowym

0

Cały park, gatunek typowo leśny

-

+

-

13.

Gacek brunatny (Plecotus auritus)

pospolity zarówno w okresie letnim jak i zimowym

0

Cały park

-

+

-

14.

Gacek szary (Plecotus austriacus)

nieliczny zarówno w okresie letnim jak i zimowym

0

Cały park, gatunek synantropijny

-

+

-

15.

Mopek (Barbastella barbastellus)

średnioliczny zarówno w okresie letnim jak i zimowym

0

Cały park, latem tylko las, zimą także osady ludzkie

-

+

+

Drapieżne (Carnivora)

 

1.

Łasica

(Mustela nivalis)

średnio-liczny

0

Cały park

-

+

-

2.

Gronostaj

(Mustela erminea)

nieliczny

0

Cały park

-

+

-

3.

Tchórz zwyczajny

(Mustela putorius)

nieliczny

0

Cały park

-

-

-

4.

Kuna domowa (Martes foina)

średnio-liczny

-

Cały park, szczególnie w sąsiedztwie gospodarstw

-

-

-

5.

Kuna leśna (Martes martes)

średnio-liczny

+

Cały park

-

-

-

6.

Norka amerykańska

(Mustela vison)

nieliczny

+

Wzdłuż cieków wodnych

-

-

-

7.

Wydra

(Lutra lutra)

około 10 (na podstawie całorocznych obserwacji)

+

Wzdłuż cieków wodnych

-

cz.

+

8.

Borsuk

(Meles meles)

około 100 (na podstawie całorocznych obserwacji)

+

Cały park

-

-

-

9.

Lis

(Vulpes vulpes)

około 400 (na podstawie całorocznych obserwacji)

+

Cały park

-

-

-

10.

Jenot

(Nyctereutes procyonoides)

około 50 (na podstawie całorocznych obserwacji)

+

Cały park, w szczególności tereny podmokłe

-

-

-

11.

Ryś

(Lynx lynx)

około 10 (na podstawie całorocznych obserwacji)

-

Cały park

NT

+

+

Parzystokopytne (Artiodactyla)

1.

Sarna

(Capreolus capreolus)

około 2500 (na podstawie całorocznych obserwacji)

+

Cały park

-

-

-

2.

Jeleń szlachetny

(Cervus elaphus)

około 150 (na podstawie całorocznych obserwacji)

+

Cały park, w szczególności tereny zachodnie

-

-

-

3.

Łoś

(Alces alces)

około 300 (na podstawie całorocznych obserwacji)

+

Cały park

-

10-cio letnie moratorium, zwierzę pod całoroczną ochroną

-

4.

Dzik

(Sus scrofa)

około 750 (na podstawie całorocznych obserwacji)

+

Cały park

-

-

-

Modraszka, fot. G. Okołów
Modraszka, fot. G. Okołów
Szczegółowe badania nad awifauną Puszczy Kampinoskiej prowadzone są od końca lat 50. XX wieku. Istnieją również dane dokumentujące występowanie niektórych gatunków ptaków na tym terenie we wcześniejszym okresie, jednak są one bardzo skąpe i wyrywkowe. W latach 1956-2010 na terenie KPN stwierdzono 220 gatunków ptaków, z czego 164 to gatunki lęgowe, a kolejne 4 uznaje się za prawdopodobnie lęgowe. Dla porównania, w ostatnim dziesięcioleciu odnotowano 204 gatunki ptaków, w tym stwierdzono gniazdowanie 141 gatunków, dalsze 8 uważa się za prawdopodobnie lęgowe. W awifaunie KPN dominują gatunki związane z wnętrzem lub skrajem lasu, jednak spory odsetek stanowią właśnie ptaki terenów otwartych, związanych z osadnictwem ludzkim i ekstensywnie użytkowanymi terenami rolniczymi. Mimo obniżania się poziomu wód podziemnych i nieznacznej powierzchni zbiorników wodnych, w granicach KPN w ostatnim dziesięcioleciu stwierdzono 63 gatunki ptaków wodno-błotnych, z czego większość to ptaki zatrzymujące się podczas migracji, w tym około 50% to ptaki obserwowane nieregularnie bądź sporadycznie. Gniazdujące gatunki wodno-błotne stanowią 20% awifauny lęgowej parku. Obserwowane zmiany ilościowe i jakościowe zachodzące w awifaunie lęgowej mogą być spowodowane lokalnym przekształcaniem siedlisk na terenie Puszczy Kampinoskiej (zmianami stosunków wodnych, zanikaniem gospodarki rolnej, wkraczaniem naturalnej sukcesji na tereny otwarte, starzeniem się drzewostanów, przekształcaniem się/eutrofizacją siedlisk leśnych, regeneracją siedlisk i in.) lub wynikać z czynników zewnętrznych, kształtujących trendy liczebności populacji poszczególnych gatunków na znacznym areale występowania lub wręcz w całym zasięgu. Wydaje się, że w niektórych przypadkach oba te czynniki mogą działać łącznie. Z gatunków ptaków wymienionych w załączniku I Dyrektywy Ptasiej 27 uznano za lęgowe lub prawdopodobnie lęgowe w KPN, natomiast 22 za zalatujące. Wśród gatunków ptaków chronionych na podstawie art. 4.2 Dyrektywy Ptasiej w KPN występuje 35 gat. lęgowych i prawdopodobnie lęgowych oraz 22 gat. zalatujące.

Najpospolitsze gat. ptaków lęgowych

Najpospolitsze gatunki ptaków zalatujących



Fotografie żurawi wykonane przez fotopułapkę
Więcej zdjęć ...

Podkategorie

  • Przyroda nieożywiona

    Przyroda nieożywiona to wszystkie czynniki abiotyczne, kształtujące miejsce życia organizmów, które przystosowują się do nich. Składają się nań miedzy innymi takie czynniki, jak:

    • klimat (temperatury powietrza, opady atmosferyczne, wilgotność powietrza, wiatry, ciśnienie atmosferyczne, światło)
    • ukształtowanie powierzchni terenu,
    • podłoże skalne,
    • wody powierzchniowe i podziemne (miejsca występowania, zasoby, przepływy, temperatury)
    • czynniki chemiczne (skład chemiczny atmosfery i wód).

    Elementem przyrody, który leży na styku przyrody nieożywionej i ożywionej jest gleba. Gleby zależą od budowy geologicznej, ukształtowania terenu, stosunków wodnych, roślinności, grzybów i zwierząt oraz działalności człowieka.

    Przyroda nieożywiona jest jednym z wielu elementów monitorowanych i chronionych przez Kampinoski Park Narodowy.

    {nomultithumb}

  • Flora
  • Fauna
Projekty
NFOŚiGW - logo Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska - logo
Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska
Projekty finansowane z Unii Europejskiej Lasy Państwowe - logo